Pierwsze wejście na Śnieżkę o którym mówią zapiski miało miejsce w 1465 roku. Dokonał tego czeski mieszczanin z Benatek nad Jizerou. Teraz gdy patrzymy na ten wyczyn, przez pryzmat tłumów odwiedzających corocznie szczyt, wydaje się on tak znikomy. Jednak w tamtych czasach wyprawa tego typu wymagała zapewne długich przygotowań i trudu wędrówki przez gęste bory porastające zbocza oraz nieprzerwany ciąg kosodrzewiny (Inna wersja mówi o 07 sierpnia 1577 roku i grupie dwunastu mieszkańców z Trutnowa, którym przewodził Mistrz Szymon. Fakt ten został zanotowany w kronikach z Trutnowa). Minął wiek, gdy w latach 1564-69 zainicjowano pierwsze badania naukowo-poznawcze mające na celu określenie wysokości Śnieżki. Według ówczesnych pomiarów góra wznosiła się ponad 2000 m npm (5500 ówczesnych stóp). Na ten okres datują się również początki działalności górniczej na zboczach Śnieżki w Obřím důle, chociaż wzmianki o pierwszej działalności górniczej w samej dolinie pojawiają się już w 1456 rok. O tym, że było to bogate w rudy miejsce świadczy fakt, że zaprzestanie ich wydobywania miało miejsce w XX wieku. Od 2004 niewielka 250 metrowa część tych wielokilometrowych i wielopoziomowych wyrobisk została udostępniona do zwiedzania z przewodnikiem.
Kolejne wieki przyczyniły się do tego, że Śnieżka stała się popularnym miejscem wędrówek. Szczególnie dla kuracjuszy z pobliskich uzdrowisk. W XVIII wieku szczyt stał się jednym z najliczniej odwiedzanych w Europie. Do nasileniu ruchu przyczyniło się, między innymi, ukończenie budowy zakończone poświęceniem w 10 sierpnia 1681 roku kaplicy Św. Wawrzyńca. Fundatorem kaplicy był Hrabia Leopold von Schaffgotsch, natomiast poświęcenia dokonał opat Bernard Rosa z Krzeszowa. Należy nadmienić, iż pierwsze prace przy budowie kaplicy rozpoczęto w 1665 roku (inne źródła podają rok 1655). Od 1708 roku do rzeszy turystów dołączyli pielgrzymi których celem stały się nabożeństwa regularnie odbywające się w kapliczce. Wśród odwiedzających Śnieżkę w tym okresie byli, między innymi, Goethe i jeden z późniejszych prezydentów USA (J.Q.Adams).
Po zaprzestaniu odprawiania nabożeństw w 1810 roku, kaplica stała pusta. Po 14 latach, handlarz skór, Karol Siebenhaar postanowił wykorzystać ją jako przystań dla turystów. W okresach letnich, do 1840 roku, zapewniał on wędrowcom posiłek oraz schronienie. Kolejny gospodarz kaplicy-schroniska prowadził ten obiekt do 1847 roku. Jego następca Friedrich Sommer w 1850 roku wybudował pierwsze, prawdziwe schronisko, i odremontował również kaplicę, którą ponownie poświęcił kardynał Henryk Forster z Wrocławia. Schronisko Sommera spłonęło w 1857 roku. Pięć lat później powstało kolejne, które prowadził do 1967 roku. W budynku tym od 1872 mieściła się najwyżej położona w Prusach agencja pocztowa. Z tym miejscem wiązane jest pojawienie się pierwszej na świecie widokówki, wydanej w 1873 roku. W 1868 roku powstało drugie schronisko po obecnej czeskiej stronie szczytu. Schronisko to funkcjonowała do końcówki lat 80 XX wieku a zostało rozebrane w 2004 roku. Ostateczne zwożenie przy pomocy śmigłowca i porządkowanie jego pozostałości odbywało się jeszcze w 2005 roku. Obydwa istniejące wtedy schroniska zostały zakupione w 1875 roku przez Friedricha Pohla. Postać tą znamy ze Skalnych Miast. To on wydzierżawił karczmę u wejścia do labiryntu oraz uregulował jeziorko w jego wnętrzu tak aby nadawało sie do przejażdżek łódką. Zarobione tam pieniądze pozwoliły mu na inwestycje na Śnieżce. Pohl podwyższył standard schroniska tak, że bliżej było im do hoteli. Jego majętni klienci przychodzili głównie od północnej strony Karkonoszy. Powszechną wówczas praktyką były wycieczki konne lub w lektykach w towarzystwie wykwalifikowanych przewodników. Rodzina Pohlów prowadziła obydwa obiekty przez 70 lat. Przy czym w początkowym okresie tylko Czeska Bouda była prowadzona całorocznie. Pruska Bouda (później Polskie schronisko) było czynne w okresie od połowy maja do końca września. Schroniska te z uwagi na brak dróg dojazdowych uzależnione były od dwóch zespołów tragarzy. Pierwszy zespół ze Śląska nosił głównie opał i materiał budowlany od schroniska Obří bouda. Natomiast zespół czeski zajmował się transportem świeżej żywności i piwa z Wielkiej Upy. W latach 1916 - 1920 obiekty (I wojna światowa) były zamknięte i to nie tylko z uwagi na brak ruchu turystycznego. Podstawowym powodem było odejście większości załogi i tragarzy na front. Przed 1938 rokiem postawiono na szczycie Śnieżki masywny słup geodezyjny po Czeskiej stronie.
Pierwsze systematyczne obserwacje meteorologiczne zapoczątkowano na Śnieżce w 1880 roku, w schronisku. Dla ich kontynuowania wybudowano, w 1900 roku obserwatorium. Była to najdroższa inwestycja w ówczesnej Europie. Dopiero w 1905 roku powstała pierwsza droga na szczyt Śnieżki. Wybudowano ją dla uczczenia 25-lecia Towarzystwa Karkonoskiego. Ostatnie lata przedwojenne - 1936 - 1938 z uwagi na swój niespokojny charakter i zagrożenie jakiego spodziewała się Republika Czecho-Słowacka wymusiło budowę umocnień wojennych na północnej granicy z Niemcami. W ich skład miało wchodzić 360 obiektów (nie udało się zrealizować całości). Część umocnień biegła przez Karkonosze. Z uwagi na niewielkie znaczenie strategiczne ominięto Śnieżkę jednak system powstał na grzbiecie Luchni Hory (kilka schronów i okopy) i w dolinie Obří důl (trzy schrony w okolicy kapliczki). Linia obronna pomimo tego iż nie została ukończona tuż przed aneksją została obsadzona załogami, jednak decyzją z Monachium bunkry zostały opuszczone a wojska wycofały się w głąb kraju. W czasie II wojny światowej Śnieżka pełniła niezwykle ważną rolę. Niemcy mieli na szczycie stację radiową lotnictwa która pełniła również funkcje przekaźnikowe - posiadała ona bezpośrednią łączność z główną kwaterą Hitlera. Załoga wojskowa obsadziła schroniska. Specyficzny klimat Śnieżki sprawił iż stało się to obok Luczni Boudy i Luchni Hory miejsce szkoleniowe dla żołnierzy Luftwaffe i Wermachtu , którzy później prowadzili działalność dywersyjną na terenach dalekiej północy Europy. W 1940 roku na zboczach Śnieżki tylko 10 metrów od Czeskiego schroniska rozbił się ćwiczebny samolot - prawdopodobnie Focke-Wulf. O jego załodze nic nie wiadomo, jednak jego wygląd, może świadczyć iż nikt nie przeżył. Znając znaczenie strategiczne tego miejsca pod koniec wojny dowództwo Wermachtu zaplanowało wysadzenie w powietrze Obserwatorium na Śnieżce. Całe szczęście fortel ówczesnego kierownika dr Glass, mocno związanego z obiektem, oraz sprzyjające warunki uratowały ten obiekt. Po 1945 roku Śnieżka stała się górą graniczną pomiędzy Polska a Czechosłowacją.
W 1949 roku powstał wyciąg krzesełkowy na szczyt Śnieżki po stronie czechosłowackiej. Na owe czasy była to olbrzymia inwestycja i nowoczesna konstrukcja z wyczepianymi krzesełkami. Łączna długość dwuodcinkowego wyciągu wynosi 3527 metrów a różnica wysokości pomiędzy dolną a górną stacją 704 m. Obecnie jest to najstarszy działający wyciąg tego typu w Europie. Pojawił się również podobny projekt budowy wyciągu gondolowego nad Łomniczką - miał on łączyć Kopę ze szczytem Śnieżki bez budowania podpór. Jednak nie został on nigdy zrealizowany. Należy również wspomnieć o opracowanym w XIX wieku projekcie kolei zębatej wiodącej na sam szczyt. Jednak sprzeciw hrabiego von Schaffgotscha skutecznie go zablokował. Stan czeskiego wyciągu od dłuższego czasu wymuszał dyskusję na temat budowy nowego wyciągu na Śnieżkę. Pojawiały się w czasie różne koncepcje i pomysły a jednym z bardziej kontrowersyjnych była budowa olbrzymiej kilkupiętrowej formy w kształcie kuli o średnicy 20 m pełniącej rolę górnej stacji. Koncepcja powstała pod koniec lat 70 - tych i była odpowiedzią na powstanie polskiego Obserwatorium. Całość miała mieć sześć kondygnacji, a jej prostokątna podstawa byłaby wkopana w zbocze Śnieżki na głębokość 15 m. Ostatecznie W tym roku rozpocznie się rozłożona na kilka lat inwestycja budowy małego dwuosobowego wyciągu gondolowego na szczyt Śnieżki. Zachowane zostaną budynki na Śnieżce i pośrednia stacja wraz z rozlokowaniem podpór a dolna stacja w Pecu przeniesiona zostanie za strumień w okolice małego ronda. Tego roku doprowadzone zostaną do tego miejsca media.
Na początku lat 50 na szczycie Śnieżki stało osiem budowli różnej wielkości i kształtu. Całość z uwagi na ograniczoną powierzchnię wyglądała jak małe miasteczko. Obecnie na Śnieżce mamy pięć obiektów. Obserwatorium Meteorologiczne, Kapliczkę Św. Wawrzyńca, Pocztę Czeską, Czeski punkt Geodezyjny i górną stację wyciągu Czeskiego.
Zły stan techniczny obserwatorium sprawił, że już po wojnie pojawiły się plany
wybudowania nowego. Jednak dopiero w 1969 roku podjęto się ich realizacji. Ówczesny kierownik Obserwatorium Pan Tadeusz Hołdys twierdził, iż powodem opóźnień z powstaniu nowego Obserwatorium był brak odpowiedniego projektu, spełniającego stawiane przed nim wymagania. Rzeczywiście jednym z wcześniejszych pomysłów było wybudowanie potężnego wielopiętrowego obiektu zajmującego większą część polskiej strony Śnieżki. W obiekcie tym miały znajdować się laboratoria i pracownie Obserwatorium, wielopoziomowa restauracja, hotel i olbrzymie hangary do stacjonowania ratraków. Ostatecznie powstał znacznie mniejszy ale bardziej lekki w swojej formie i oryginalny projekt trzech połączonych ze sobą talerzy autorstwa W. Lipińskiego i W. Wawrzyniaka. W celu przygotowania prac, wcześniej konieczne było odbudowanie całej drogi dojazdowej oraz rozebranie schroniska z 1857 roku. Zakończenie prac datuje się na 1974 rok. Opuszczone, stare obserwatorium stało jeszcze przez 15 lat stopniowo niszczejąc. Pojawił się pomysł jego odbudowy w Karpaczu, jednak nie został on zrealizowany. W latach 80-tych zamknięto schronisko po czechosłowackiej stronie i od tego roku ostatecznie nie ma już możliwości nocowania turystów na Śnieżce. Z uwagi na bardzo zły stan techniczny tego schroniska w 2004 roku zostało ono rozebrane. Wcześniejsze rozebranie polskiego schroniska w 1967 roku, które notabene nie prowadziło działalności noclegowej, zamknęło historię schronisk po polskiej stronie szczytu Śnieżki.
WWW.SNIEZKA.KARPACZ.PL
© by Piotr Krzaczkowski. All rights reserved.
email: krzaczkowski@piotrekok.com